Koroner Arter Hastalığı, koroner arterlerin duvarlarında oluşan plaklardan ötürü ortaya çıkan bir hastalıktır. Koroner kalp hastalığı veya kısaca CHD (Coronary Heart Disease) olarak da adlandırılır.

Koroner Arterler Aort damarından sağ ve sol ana korenerler olarak çıkan kalp dokusuna temiz kan taşıyan damarlardır. Kalbin epikardiyal bölgesinde seyrederler ve bu anadallardan çıkan daha küçük damarlarla kalp hücrelerine ulaşırlar. Sağ koroner arter tekbir anadal olarak seyrederken sol ana koroner arter aortadan çıktıktan yaklaşık 2 cm sonra sol ön inen arter ve sirkümfleks arter olarak ikiye ayrılmaktadır. Sol ön inen arter sol ventrikülün ön yüzünde seyrederken sirkümfleks arter kalbin arkasında seyretmektedir. Koroner Arterler arasında kollateral arte olarak isimlendirilen ara bağlantılarda bulunmaktadır. Koroner arterler ana atar damar olan aortadan aldıkları oksijenden zengin temiz kanı kalp hüçrelerine taşımakla görevldirler. Koroner damarlarda kan akımı esas olarak diastol dönemi denilen kalbin gevşeme döneminde olmaktadır. Koroner damarlar da diğer damarlar gibi intima, musküler tabaka ve adventisyadan oluşan üç tabakadan meydana gelmektedir.

Ateroskleroz damar duvarında lipid parçacıkların birikimi ile oluşan ve damarların lümenini (boşluğunu) tıkayarak normal kan akımını engelleyen patolojik bir süreçtir. Ateresklerozun koroner arterlerde meydana gelmesi ile oluşan hastalığa Koroner Arter Hastalığı denilmektedir. Koroner ateroskleroz yıllar boyu süren bir süreç olup bebeklik döneminden itibaren başlamaktadır. Hastalık boyutuna genelde dördüncü onyıldan sonra gelmektedir.

Ateroskleroz gelişiminde kişisel ve çevresel faktörler rol oynamakta olup kişisel faktörler birinci derece akrabalarda Koroner Arter hastalığı olması, Hipertansiyon, Kolesterol yüksekliği, Şeker Hastalığı olması, yaş ve açıklığa kavuşturulamamış genetik faktörlerdir. Çevresel veya sonradan edinilen risk faktörleri ise sigara kullanımı, yüksek kolesterol içerikli beslenme, stresli ve pasif yaşam şeklidir.

Zamanla koroner arterler içersinde gelişen lipid birikimleri damarlardaki kan akımını engelleyerek kalp kasının beslenmesini bozarak hastanın şikayetleri başlatmaktadır. Şikayetleri ilk öönce yokuş çıkmak, koşmak, stresli anlar gibi kalbin kan ihtiyacının arttığı durumlarda oluşmaktadır, darlığın ilerlemesi ve yeterli kan akımın sağlanamaması ile ileryen dönemde istirahat anında bile şikayetler oluşmaktadır. En fazla görülen şikayet göğüs ağrısıdır, bunun dışında göğüsde daralma, sıkışma, yanmada oluşturabilmektedir. Koroner arterdeki daralma ani şekilde oluşur ve kan akımı başka bir yerden sağlanamazsa (Miyokard enfarktüsü) oluşmaktadır. Koroner Arter hastalığının tanısında hastanın hikayesi, EKG, Efor Testi, Nükleer Tıp Tetkikleri, Radyolojik Tetkikler ve Koroner Anjiyografi kullanılmaktadır. Tıkanmanın yerini ve miktarını belirlemede ve kesin tanıda en etkili tetkik Koroner Anjiyografidir. Tedavisinde ilaçlar, cerrahi (By Pass) ve Perkütan müdahaleler (Balon, Stent) kullanılmaktadır. Hangisinin uygulanacağına Koroner Anjiyografide tespitedilen darlığın yeri-miktarı, hastanın durumu ve hasta ile doktorun alaçağı karara göre belirlenmektedir. Hangi tedavi şekli seçilirse seçilsin ömür boyu tedavi gerektiren bir hastalıktır. Dünyada şuan en fazla ölüme neden olan hastalık Koroner Arter Hastalığıdır.

Koroner arter nedir?
Koroner arterler kalbin etrafını çevreleyen ve kalp kasını besleyen atardamarlardır. Üç ana koroner arter sistemi vardır. Koroner arterler kalpten çıkan atardamar olan aortadan beslenirler.

Koroner arter hastalığı nedir?
Koroner arter hastalığı kalbin etrafını çevreleyerek kalp kasını besleyen koroner arterlerin tıkanıklığına veya daralmasına verilen addır. Nedeni koroner arterlerin aterosklerozudur (damar sertliği). Ateroskleroz, kan kolesterol düzeyi yüksekliğine bağlı, damar iç duvarında plak oluşarak, kan akımını engelleyici darlık oluşmasıdır. Bu darlık sonucu kalp kasına sunulan oksijen miktarı azalır ve iskemik kalp hastalığı denilen tablo ortaya çıkar.

Koroner arter hastalığı kimlerde görülür?
Koroner arter hastalığı sıklıkla 40 yaş sonrasında görülür. Erkeklerde kadınlara göre yaklaşık dört kat daha sık görülür. Kadınlarda bulunan östrojen hormonu koruyucudur. Bu nedenle kadınlarda görülme sıklığı bu hormonun azaldığı menapoz sonrası dönemde artar. Erkeklerde en fazla 50-60 yaşları arasında, kadınlarda ise 60-70 yaşları arasında görülür.

Koroner arter hastalığının nedenleri ve risk faktörleri nelerdir?
Koroner arter hastalığı ateroskleroz (damar sertliği) nedeni ile koroner arterlerin daralması sonucunda ortaya çıkar. Kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, etkisi gösterilmiş risk faktörleri mevcuttur. Bu risk faktörlerini ikiye ayırabiliriz; birinci grupta düzeltilebilir risk faktörleri yer almaktadır. Bunlar; sigara içilmesi, hipertansiyon, yüksek kolesterol düzeyi, fiziksel aktivite azlığı ve alkol tüketimi ve strestir. Düzeltilemeyen risk faktörleri ise ileri yaş, erkek cinsiyeti, ailede 55 yaşından önce koroner arter hastalığı öyküsünün olmasıdır. Şeker hastalığı da bir risk faktörüdür.

Koroner arter hastalığından korunma yolları nelerdir?
Öncelikle sigara içilmemelidir, çünkü sigara en önemli risk faktörlerinden biridir. Yüksek kolestrol düzeyinin koroner arter hastalığı gelişimine direk etkisi olduğundan, kan kolestrol düzeyleri diyetle veya ilaç tedavisi ile normal düzeylere çekilmelidir. Düzenli egzersiz yapılmalıdır. Fazla kilolardan kaçınılmalı, boya göre uygun olan kiloya inilmelidir. Her gün yapılan düzenli yürüyüşlerin koroner arter hastalığından korunmada önemli rolü vardır. Eğer yüksek tansiyon veya şeker hastalığınız varsa bunların kontrol altına alınması önemlidir. Ayrıca stresli yaşantıdan da uzak durulmalıdır.

Koroner arter hastalığının belirtileri nelerdir?
Hastalığın erken evresinde, koroner damarlarda henüz ileri darlık oluşmamışken, hiçbir bulgu olmayabilir. Hastalık ilerledikçe ve damarın içindeki darlık arttıkça, koroner arterler kalbin oksijen ihtiyacını karşılayamaz hale gelirler ve bu durumda anjina pektoris denilen göğüs ağrısı ortaya çıkar. Bu ağrı sıklıkla egzersiz ile ilgilidir. Özellikle yokuş veya merdiven çıkarken veya yemek sonrasında göğüs kemiği üzerinde, sıklıkla sol kola ve çeneye yayılan sıkıştırıcı tarzda bir ağrıdır. Farklı şekillerde de ortaya çıkabilir. Dinlenmekle 5-10 dakikada geçer. Eğer bu ağrı çok şiddetli ise ve daha uzun süre devam ederse miyokard enfarktüsü olasılığı akla gelmelidir. Yalnız bazen koroner arter hastalığının belirti vermeyebileceği veya ilk belirtisinin miyokard enfaktüsü olabileceği de unutulmamalıdır.

Miyokard enfarktüsü nedir?
Koroner arterlerdeki daralmanın bir pıhtı ile tamamen tıkanması sonucunda, bu damarın beslediği bölgenin beslenememesine bağlı kalp kasında (miyokard) doku ölümü meydana gelmesidir. Bu ölü doku kalbin pompa fonksiyonunu olumsuz etkileyeceğinden kalp yeterince kan pompalayamayabilir ve kalp yetmezliği oluşabilir. Ayrıca miyokard enfaktüsü hastanıın yaşamını da tehlikeye atabilir.

Miyokard enfarktüsündeki ağrı nasıldır?
Miyokard enfarktüsündeki ağrı karakter ve yerleşim açısından anjina pektorise benzer, fakat daha şiddetli ve uzun sürelidir. Egzersiz ile ilgili değildir. Huzursuzluğa ve şiddetli bir korkuya yol açabilir. Bu durumda vakit yitirilmeden en yakın acil servise başvurulmalıdır.

Koroner arter hastalığında kullanılan tanı yöntemleri nelerdir?
Koroner arter hastalığı tanısı için öncelikle bir kalp ve damar hastalıkları uzmanının muayenesi gerekmektedir. Hastaya şikayetlerinizle ilgili vereceğiniz bilgiler tanı için önemlidir. Bu muayene sonrasında elektrokardiyografi ve akciğer filmi çekilir. Elektrokardiyografi kalbinizdeki atım bozuklukları ve koroner arter hastalığı veya geçirilmiş enfarktüs hakkında doktorunuza fikir verebilir. Bundan sonra eğer doktorunuz gerekli görürse eforlu elektrokardiyografi denilen inceleme yapılabilir. Bu incelemede hasta bir koşu bandı üzerinde koşarken kalp elektrosu kaydedilmektedir. Koroner arterlerin kalbi besleme düzeyini gösteren bir tetkiktir. Yine doktorunuz gerekli görürse, talyum miyokard sintigrafisi denilen ve nükleer bir madde olan talyumun damardan verilerek kalp kasının nasıl beslendiği gösterilebilir, iyi beslenmeyen alanlar tespit edilebilir. Ayrıca kalp kapakçıklarının durumu ve kalp kasının kasılmasını görmek amacı ile kalbin ultrasonik incelemesi olan ekokardiyografik inceleme yapılabilir. Bu yöntemler ile tanı koyulamamışsa veya tedavi amacıyla yapılabilecek girişim için (cerrahi, balon ile genişletme gibi) damar sisteminin net olarak görüntülenmesi gerekiyorsa, koroner arter anatomisini tam olarak gösterecek koroner anjiografi yapılabilir.

Koroner anjiografi riskli midir?
Tip uygulamalarinda her girisim belirli oranda risk içerir. Fakat günümüzde, Türkiye'de bir çok kardiyoloji merkezinde çok düsük risklerle koroner anjiografi yapilabilmektedir. Koroner anjiografi lokal anestezi ile kol veya bacak damarlarindan kalp damarlarina yollanan bir kilavuz ile koroner arterlerin radyolojik olarak görüntülenmesi yöntemidir. Koroner arter hastaligindaki en kesin tani yöntemidir.

Koroner arter hastaliginin tedavisi nasildir?
Koroner arter hastaligi kronik ve ilerleyici bir hastalik oldugundan ömür boyu tedavi gerektirir. Öncelikle yukarida belirtilen korunma tedbirlerinin alinmasi çok önemlidir. Koroner arter hastaliginda, kullanilan ilaçlar koroner arterlerin genisletilerek veya kalbin oksijen ihtiyacinin azaltilarak anjina pektoris ataklarinin önlenmesine yöneliktir. Ayrica kani sulandiran ve pihti olusumunu engelleyen ilaçlar (asetilsalisilik asit ve digerleri) enfarktüs geçirme riskini azaltmaktadir. Gögüs agrisini baslatabilecek efordan 5 dakika önce alinan dilalti damar genisletici ilaçlar anjina pektorisin ortaya çikmasini engelleyebilir veya ortaya çikmis bir anjina pektoris atagini sonlandirabilir. Ancak tüm bu tedavilerin muhakkak hekimin önerisiyle kullanilmasi gerektigi unutulmamalidir.

Ilaç tedavisi mi yoksa cerrahi tedavi mi karari nasil veriliyor?
Bu karar yapilan tetkikler sonrasinda bir çok degisken (hastalikli damar sayisi, damardaki darligin derecesi, kalp kasinin kasilma gücü, hastanin ilaç tedavisine yaniti, hastanin yasi, vb..) kardiyoloji ve kalp ve damar cerrahisi uzmanlarinca degerlendirilerek verilmektedir. Bu nedenle her hasta için tedavi, o hastanin özel sartlarina göre olusturulmaktadir.

Koroner bypass ameliyati nedir?
Yukarida belirttigimiz degerlendirme sonucunda eger koroner bypass karari verildiyse bunun nedeni hastanin yasam süresi ve kalitesinin cerrahi tedavi ile daha iyi olacaginin düsünülmesindendir. Koroner bypass ameliyatlari Türkiye'de bir çok merkezde çok iyi sonuçlarla, olagan bir ameliyat olarak yapilmaktadir. Koroner bypass ameliyatinda bacaktaki safen veni denilen toplardamar alinarak veya gögüs kemiginin iki tarafindaki atardamarlar kullanilarak tikali koroner damarin besleyemedigi alanlar kanlandirilmaktadir. Böylece hastanin anjina pektorisi giderilmekte veya enfarktüs geçirme riski azaltilmaktadir.

Balon tedavisi nedir?
Yine yukarida belirttigimiz degerlendirme sonucu perkütan transluminal koroner anjioplasti denilen bu yöntemden fayda görecegi düsünülen hastalarin, koroner anjiografi gibi bir yaklasimla, lokal anestezi ile (kol veya bacak damarindan sevk edilen bir kilavuz tel ile) koroner arterlerine girilip, damar içinde küçük bir baloncuk sisirilerek, genisletme yöntemi uygulanabilir. Bu girisimin de riski oldukça düsüktür. Ayrica yine ayni yolla uygun hastalarda damar iç duvarina genisletici bir halka konulabilmektedir(stent).

Koroner arter hastaliginin sonuçlari nelerdir?
Koroner arter hastaligi kronik ve ilerleyici bir hastaliktir ve ömür boyu tedavisi gerekmektedir. En önemli nokta düzeltilebilir risk faktörlerinin kontrol altina alinmasi ve hastanin yasam tarzini buna göre düzenlemesidir. Koroner arter hastaliginin en önemli ve hayati tehdit edebilen sonucu miyokard enfarktüsüdür. Yapilan tüm ilaç tedavileri, cerrahi tedavi (koroner bypass) ve balon ile genisletme tedavisi hastanin miyokard enfarktüsü geçirmesini önlemeye ve hastanin anjina pektoris ataklari geçirmeden kaliteli bir yasam sürmesine yöneliktir.

Koroner arter hastaligi kalitsal midir?
Yapilan çesitli çalismalarda ailesel yatkinlik tespit edilmistir. Ailesinde en az bir kiside yüksek lipid düzeyi, hipertansiyon, erken koroner arter hastaligi baslangici veya koroner arter hastaligi olan aile bireyleri koroner arter hastasi olma açisindan daha yüksek risk tasimaktadir.

Acil Durumlar
Koroner arter hastaligi oldugu bilinen veya daha önce böyle bir tanisi olmayan bir kiside ani baslayan ve uzun süren bir gögüs agrisi gelisirse, miyokard enfarktüsü riskinden dolayi bir saglik kurumuna hemen basvurmasi gerekir. Unutulmamalidir ki, koroner arter hastaligi bazen hiçbir bulgu vermeyebilir ve kendisini ilk kez miyokard enfarktüsü ile gösterebilir.

Önemli Uyarilar