Mide veya oniki parmak barsağı (duodenum) yüzeyinde bulunan ve daha derin katlara kadar ilerleyebilen ve çoğunlukla Helicobacter Pylori adı verilen bakteriden kaynaklanan bir yaradır.
Duodenal ülserlerin %95'inde H. Pylori bulunur ve organizma yok edilmezse,
nüks eder. Bu nedenle, günümüzde Helicobacter Pylori eradikasyonu (yok edilmesi),
tedavisinin önemli bir parçasını oluşturmaktadır.
Mide ve oniki parmak ülseri
Latince Ulcus ventriculi veya ulcus duodeni olarak adı geçen mide ve oniki parmak
ülserleri temelinde bu organların iç zarının delinmeye yakın ilerlemiş olan iltihaplı
tahriş edici etkenlerden kaynaklanmaktadırlar.
Bu aşamada şiddetli sancı, kusma, bulantı ve çeşitli hazımsızlık şikayetlerinin yanısıra
iç organ kanaması ile birlikte kan kusma belirtisi olmasıdır.
Bundan dolayı kan dolaşım düzensizliği ve şok gibi komplikasyonlara neden olabilir.
Aküt gelişim dışında hafif ilerlemiş veya iyileşmiş bir ülserden sonra tekrar etmesi
müzminleşmesine yolaçar, ancak yinede her hangi bir dönemde etkenlerin yoğunlasması
ile birlikite akütleşme tehlikesi ortadan kalkmaz.
Ülser gelişimine değinirken ilgili organların yapısını dikkate almak gerekir:
Mide zarının, hazımı kolaylaştırması ana görevlerden birini oluşturuyor.
Bunu etkileyen unsur olan özellikle sigara, alkol, stres, tatlılar vs yoğun mide asidin
artırıcı etkenlerin katkısıyla midede kan dolaşımının bozulması şekliyle ülserin
oluşmaşına neden olur.
Bu unsurların yanında son on yil içinde Heliobacter pylori türünde bir bakterinin
özellikle yemek borusunun,mide ve oniki parmak zarına yerleşmiş olup ve ülserlerin
ana etkenlerden biri olarak tespit edilmistir.
Bu nedenle diğer etkenlerin ötesinde 10-20% oranında irsi hasasiyet veya yalnış
beslenme koşullarında etkilidir.
Tedavide başta sözkonusu bakteriye karşı çok sıkı rejimli bakteri öldürücü bir haftalık antibiyotikli ilac tedavisinden dolayı 90% nı aşan başarılardan dolay eskiden gerekli olan mide ameliyatlarına gerek duyulmamaktadır ve dolaysıyla tıbbi tedaviler tarihinde çok büyük bir adım elde edilmiştir.
Sonuçta mide ve oniki parmak ülserlerin yanısıra ösofajit (yemek borusunun iltıhabı) tedavilerinde başta neden olan unsurların kesinlikle önlenmesi gerekir. Önlenemese
çok azami bir ölçüde sınırlı tutulabilmesi ile sağlıklı organ fonksiyonlarını elde etmek mümkün olacaktır.
Bu anlamda sağlıklı beslenme dilekleriyle.
Ülser nedir ?
Ülser ; Mide veya duedenum (onikiparmak barsağı)'un mide asidi ve sindirim sıvıları (örneğin:pepsin) tarafından harabiyeti sonucunda meydana gelen doku kaybıdır.Doku kaybı asit pepsinin etkisiyle daha derinlere inebilir,enflamasyon dediğimiz yara meydana getirir.
Sıklığı nasıldır?:
Toplumumuzda herhengi bir zamanda mevcut ülserli hasta (yeni geçiren veya geçirmiş) yüzdesi %2-6'dır. Duedenal (onikiparmak barsağı) ülseri , mide ülserine göre çok daha fazla görülür. Duedenal ülser 30-50 yaşları rasında daha sık olup , erkeklerde kadınlara göre 2-4 kat daha fazladır. Mide ülseri 60 yaşından sonra daha sık gözlenir ve kadınlarda daha çok görülür.
Ülserin belirtileri nelerdir?:
En sık rastlanan belirti karnın üst kısmında kemirme ve yanma şeklinde ağrı olmasıdır. Genellikle öğün aralarında meydana gelir. Gece hastayı uykudan uyandırabilir (daha çok duedenal ülserde). Yemek yemekle ve antiasit dediğimiz mide asidini nötürleyen çiğneme tableti ve pastillerle birkaç dakika ile birkaç saat arasında ağrı hafifler. Sonbahar ve ilkbaharda ağrıların sıklığı artar. Ülserli hastalarda daha az sıklıkla meydana gelen belirtiler bulantı , kusma (özellikle ağrı varken oluşur, kusunca ağrının azalması veya kesilmesi çok tipiktir) , iştahsızlık ve kilo kaybıdır.
Ülserin nedeni nedir?:
En büyük neden "Helicobacter pylori" adlı bir mikroptur ve düzenli NSAİ ilaçlar (aspirin, antiromatizmal ilaçlar) alımıdır. Diğer muhtemel nedenler arasında genetik yatkınlık (irsiyet) , her türlü stresler , kortizon türü ilaçlar , alkol , sigara , kahve alışkanlığı , çevre kirliliği sayılabilir.
Helikobacter Pylori
Birçok ülser helicobacter pylori mikrobunun varlığı ile meydana gelir. Duedenal ülserlerde Helicobacter pylorinin varlığı %100'e yakın oranla yüksek bulunmuştur. Helicobacter pylori varlığı saptanan , ancak ülser görülmeyen kişilerin varlığından dolayı , helicobacter pylori varlığı yanında başka faktörlerde (örneğin irsiyet) olması gerektiğini düşündürmektedir. Helicobacter pylori varlığı ülser yapması dışında müzmin gastrit yaptığı kesindir. Mide kanserlerine yol açtığı da iddia edilmektedir.
Helikobacter Pyloriyi saptama yöntemleri
Endoskopik biopsi alınarak üreaz testi , patolojik inceleme , kültürde üretme gibi yöntemler.
Hasta kanında helicobacter pylori mikrobuna karşı gelişmiş antikoru saptayarak (hiç olmazsa 2 aylık dönemde helicobacter pylori enfexionu geçirdiği saptanır).
Endoskopik yöntemle alınan biopsi örneği özel hazırlanmış solusyana atılarak Helikobacter Pylorinin varlığının araştırılması( Üreaz testi)
NSAİ ilaçlar (Aspirin ve benzeri ilaçlar) 'ın "ülser yapıcı" etkileri
Ülseri meydana getiren ikinci büyük sebep; düzenli NSAİ ( Ağrı kesici ve romatizmal ilaçlar ) ilaç kullanmaktır. NSAİ ilaçların bu kötü etkileri uygun ilaçlarla önlenebilir. Ülseri olanlar çeşitli hastalıklar için doktora gittiklerinde , doktora ülserli olduğunu söylemelidirler. Doktor gerektiğinde vereceği ağrı kesici ilaçlarla birlikte gastrointestinal yan etkileri önleyecek ilaç verebilir ya da yan etkileri olmayan ilaçlar (paracetamol gibi) kullanılabilecektir.
ÜLSERİN TEHLİKELİ SONUÇLARI
Mide Kanaması
Sindirim sistemi kanamalarının en büyük nedeni ülserlerdir. Bazen daha önce hiç mide ağrısı şikayeti olmayan kişilerde bile görülebilir. Bu kişiler "kahve telvesi" renkli bir materyel kusarlar ya da "katran renkli" siyah gaita dışkılarlar. Başka belirti olmadan , gaitasının siyah renkli olduğunu farkeden kişilerin mutlaka bir sağlık kurumuna acil olarak başvurması gereklidir.
Kusma ve siyah renkli feçes olmadan önce aniden fenalık gelmesi , soğuk soğuk terleme halinde üst gastrointestinal kanamadan kuşkulanılmalıdır.
Perforasyon ( Mide delinmesi)
Mevcut ülserin derinliğinin artması ve tüm mide-duedenum katmanlarını geçerek delinmesidir. Mide asit-pepsin içeriğinin karın boşluğuna geçmesi sonucu aniden ve şiddetli bir ağrı oluşur. Karın tahta gibi sertleşir , kıpırdama ve yürüme ağrı nedeniyle zorlaşır. Tedavi genellikle ameliyat iledir.
Tıkanma
Özellikle duedenum ve pylor kanalında akut ülserin doku ödemi (şişliği) meydana getirmesiyle , uzun süredir derin ülserin olması sonucunda nedbe dokusu oluşması nedeniyle , yiyecek , içecek ve mide suyunun geçimini (pasajın) daralması (stenoz) , hatta tıkanmasına neden olur. Hasta yediği ve mide suyunun devamlı salgılanmaya devam etmesi sonucu mide içinde biriken , ileriye gidemeyen materyali kusar. Kusma bol ve süreklidir. Hasta yese bile yiyecekler hazmeden organlara geçemediğinden (hazım-emilim- mide değil,onikiparmak barsağı ve ince barsaktadır), sürekli kilo verme mevcuttur. Teşhis biran önce yapılıp , ameliyat edilmelidir.
ÜLSER TEŞHİSİ
Fizik muayene ve ultrason ile ülser herhangi bir işaret vermez. Ancak bize başka hastalıkları ekarte etme şansı verir.
Ülser tanısı için üst sindirim sisteminin radyolojik tetkiki veya daha iyisi üst sindirim sistemi endoskopisi (özofagogastroduedenoskopi) ile konur
ÜLSER TEDAVİSİ
DİYET:
Geçmişte baharatlı , acı , ekşi , turşudan , yağlı ve asidik yiyeceklerden kaçınılması gerektiği söylenip , süt tedavisi verilirdi. Bugün ülser için özel bir diyet olmadığı gibi , gece yatmadan önce içilen sütün zararı bile olabilir. Özel diyetin ülseri iyileştirmede katkısı olmadığı deneylerle gösterilmiştir. Şu anda kişisel olarak şikayetine sebep olduğu düşünülen yiyecek maddesinin kısıtlanması gerektiği söylenmektedir. (Örneğin ülserli bir kişiye soğan yemek dokunmuyorsa yemesinde bir sakınca yoktur). Ancak ülserli hasta sigarayı (eğer çok içiyorsa) bırakmalıdır. Sigara içiminin ülser iyileşmesini geciktirdiği , sık ülser tekrarlanmalarının ( nüks ) neden olduğu gösterilmiştir. Genellikle ülserli hastalar aspirin ve benzeri romatizma ilacı almamalıdır. Alkol alımı , yüzeyel mukoza direncini bozarak , gastrite ve ülser iyileşmesinde gecikmeye yol açabilir. akut ülserde özellikle alınmamasında yarar vardır.
İLAÇLAR:
Gastroözofajial reflü tedavisinde ve ülserde kullanılan ilaçlar H2 reseptör blokerleri (Ranitidin , Famotidin , Nizatidin) ve proton pompa inhibitörleri (omeprozol , lansoprol) dir. Bunlar mide asitlerini azaltarak yakınmaları rahatlatırlar. Ayrıca mide asitinin ülser üzerine etkisini ortadan kaldırarak , iyileşmeyi sağlarlar. protein pompa inhibütörleri asiditeyi azaltmada , H2 reseptör blokerlerine oranla daha güçlüdür , ancak daha pahalıdırlar. helikobacter pylori saptanan hastalarda , protein pompa inhibütörleri antibiyotiklerle birlikte helikobacter pyloriyi yok etmede ( eradikasyon ) kullanılmaltadır.
Örnek bir tedavi şeması
Helikobacter Pylori'nin saptanmasından sonra.
Daha sonra genellikle tekdoz (günde 1 defa) sadece Lansoprozol ( yada Omeprzol ) ile 1 yada 2 ay tedaviye devam edilir.Bu tedaviden sonra çoğunlukla 6 ay kadar H2 reseptör Blokerleri ( Famotidin,Ranitidin v.s.) ile idame tedavisi verilebilir.( Bir kaç kez kanama geçirmiş tekrar kanama olasılığı yüksek gibi bazı hasta gurubunda çok uzun süre de kullandırılabilir.)
Ülser nedeniyle Ameliyat ne zaman gereklidir?:
Birçok ülserler ilaçla iyileşirler. Kanama , stenoz (daralma -tıkanma) , delinme meydana gelirse , tıbbi tedaviye cevap vermezse acilen ameliyat gereklidir.
2 Hafta süre ile ;
1- Proton Pompa İnhibitörü ( Lansoprozol gurubu,Omeprazol gurubu ) ( Sabah - Akşam)
2- Amoksisillin 1 gram tablet ( Sabah - Akşam )
3-Klaritromisin 500 mg. tablet( Genel adı ) ( Sabah - Akşam )
Allerjik Hastaliklar
Gastroenteroloji
Mide veya oniki parmak barsağı (duodenum) yüzeyinde bulunan ve daha derin katlara kadar ilerleyebilen ve çoğunlukla Helicobacter Pylori adı verilen bakteriden kaynaklanan bir yaradır. 